Vi Sinh Vật Trong Hầm Cầu — Chuyện Thực Tế Từ Một Thợ Hút Hầm Cầu Tây Ninh

Làm nghề hút hầm cầu ở Tây Ninh hơn 17 năm, Phát Lộc đã đi qua đủ thứ nhà — từ nhà phố trong TP. Tây Ninh, nhà vườn ở Hòa Thành, Châu Thành, cho tới nhà trọ công nhân quanh KCN Phước Đông, Trảng Bàng. Có chuyện này Phát Lộc thấy bà con mình ít ai để ý: cái hầm cầu nó đầy nhanh hay đầy chậm, hôi hay không hôi, phần lớn là do đám vi sinh vật bên trong quyết định, chứ không phải do hầm to hay nhỏ.

Nhiều anh chị gọi Phát Lộc tới hút, mở nắp lên là biết liền. Có nhà hầm mới xây 3 năm mà bùn đặc quánh, nước đen sì, mùi hôi xộc lên tới cổ — kiểu đó là vi sinh chết gần hết rồi. Ngược lại có nhà 5, 6 năm chưa hút mà bùn còn loãng, nước trong hơn, chất thải phân hủy tốt — đó là nhà biết giữ vi sinh.

Đám "công nhân" làm việc miễn phí trong hầm cầu nhà mình

Nói cho bà con dễ hiểu, bên trong hầm cầu có một đám vi khuẩn kỵ khí — tức là sống không cần oxy. Tụi nó ăn phân, ăn giấy vệ sinh, ăn cặn hữu cơ, rồi biến hết thành nước và khí. Nhờ vậy mà lượng chất thải giảm đi đáng kể, có khi giảm tới một nửa, ba phần tư so với lượng mình thải xuống.

Đó là lý do tại sao một cái hầm tự hoại chuẩn, dung tích khoảng 2,8m³ đến 4,5m³ cho hộ gia đình 4-6 người, có thể dùng 3 đến 5 năm mới cần gọi thợ tới hút một lần. Nếu không có đám vi sinh này làm việc, chắc cỡ một năm là bà con phải gọi Phát Lộc tới rồi.

Cái vụ này Phát Lộc nói không phải lý thuyết suông. Đi làm nhiều, gặp đủ kiểu hầm, nhìn là biết nhà nào "nuôi" vi sinh tốt, nhà nào "giết" tụi nó hằng ngày mà không hay.

Thủ phạm giết vi sinh mà bà con hay làm nhất

Cái nước Javel — mà người Tây Ninh mình hay gọi là nước tẩy, nước Zaven — chính là kẻ thù số một. Phát Lộc không nói là cấm dùng, vì tẩy bồn cầu, tẩy quần áo thì ai cũng cần. Nhưng đổ nguyên chai xuống bồn cầu rồi xả ào xuống hầm thì y như rằng mấy tháng sau bà con sẽ phải gọi thợ.

Javel (NaClO) nó diệt khuẩn mạnh lắm, đến nỗi xuống tới hầm cầu là quét sạch luôn đám vi khuẩn có lợi của mình. Chưa kể khi Javel gặp nước tiểu trong bồn cầu còn sinh ra khí Cloramine cay mắt, nhiều nhà xịt xong phải mở cửa bỏ chạy. Phát Lộc gặp không ít nhà ở Hòa Thành, Gò Dầu, cứ mỗi tuần đổ Javel một lần cho "sạch sẽ", kết quả là hút hầm 2 năm một lần, trong khi hàng xóm y chang vậy mà 5 năm mới hút.

Kế đến là kháng sinh — thuốc uống dư, thuốc hết hạn bà con đừng đổ xuống bồn cầu. Kháng sinh đi xuống là nó "diệt khuẩn" thật, diệt luôn đám vi khuẩn đang làm việc cho mình.

Rồi tới dầu mỡ từ bếp. Nhiều nhà có thói quen đổ nước rửa chén có dầu mỡ xuống cống, riết rồi lớp mỡ đóng dày ở thành ống, vi sinh không phân hủy kịp. Cái này ở mấy quán ăn, nhà có bán bún phở Phát Lộc thấy nhiều nhất.

Cuối cùng là nước nóng già. Bà con tắm nước sôi hay xả nước nóng trên 60 độ liên tục xuống cống cũng làm chết vi sinh.

Cách Phát Lộc khuyên bà con "nuôi" vi sinh

Thứ nhất, dùng men vi sinh định kỳ. Ngoài chợ Tây Ninh, mấy tiệm tạp hóa lớn hay mua online đều có bán. Mấy loại Phát Lộc thấy bà con mình hay dùng là Tictac, Tracatu, Ecoclean Septic, Micro Phốt — giá chỉ khoảng 20.000đ đến 85.000đ một gói 100g đến 250g, dùng được cho 1m³ đến 2m³ hầm cầu.

Liều dùng đơn giản lắm: hộ gia đình 4-6 người, mỗi tháng đổ một gói 200g là đủ. Pha với 2-3 lít nước ấm (ấm tay thôi, đừng nóng), để 30 phút cho vi khuẩn thức dậy, rồi đổ vô bồn cầu lúc tối trước khi đi ngủ, xả một lần nước nhẹ cho nó trôi xuống hầm. Sáng ra đừng xả nước ào ào, để yên 6-8 tiếng cho tụi nó bám vô thành hầm mà làm việc.

Nhà mới xây hầm, hoặc vừa mới hút xong, Phát Lộc khuyên đổ liều gấp đôi trong 2 tháng đầu để gầy lại đàn vi sinh.

Thứ hai, dùng Javel thì pha loãng và hạn chế. Muốn tẩy bồn cầu thì pha loãng theo tỉ lệ trên chai, dùng 1-2 lần một tuần thôi, đừng ngày nào cũng xịt. Hoặc chuyển qua mấy loại nước tẩy sinh học gốc enzyme, tuy mắc hơn chút nhưng không phá vi sinh.

Thứ ba, khi gọi thợ tới hút hầm, nhớ dặn chừa lại khoảng 10-20% bùn đáy. Cái này dân trong nghề gọi là "để giống". Đám vi sinh trong lớp bùn đó sẽ sinh sôi trở lại nhanh hơn nhiều so với hút cạn sạch. Nhiều thợ không nói chuyện này, cứ hút sạch bóng đáy, nhà mới xài vài tháng là có mùi trở lại.

Vài chuyện nhỏ mà hiệu quả lớn

Khí hậu Tây Ninh nóng quanh năm, mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 11, độ ẩm cao, nhiệt độ trung bình 27 độ — đây thực ra là điều kiện cực tốt cho vi sinh kỵ khí hoạt động. Nhiệt độ lý tưởng của tụi nó là 25-37 độ, y như thời tiết mình. Bà con chỉ cần không "giết" chúng thôi là tự nhiên hầm cầu đã hoạt động ngon lành.

Còn giá hút hầm cầu ở Tây Ninh năm 2026 này, Phát Lộc báo thiệt cho bà con biết: giá dao động khoảng 220.000đ đến 350.000đ một khối, tùy xe lớn nhỏ, tùy nhà trong hẻm hay mặt tiền. Ai báo giá 100.000đ/khối thì bà con coi chừng — tới nơi họ báo lại gấp 4-5 lần, hoặc tệ hơn là đổ chất thải bậy ra đồng, ra kênh, gây ô nhiễm nước ngầm — mà nước ngầm Tây Ninh nhiều vùng còn đang xài cho giếng khoan đó.

Làm nghề này, Phát Lộc để ý cái nhà nào gọi tới 3-4 năm mới một lần là biết gia chủ có để ý nuôi vi sinh. Nhà gọi năm nào cũng gọi, hút bao nhiêu cũng không hết hôi là biết liền — Javel đổ hàng ngày.

Tóm lại, giữ được đàn vi sinh là tiết kiệm được vài triệu đồng mỗi 2-3 năm, cộng thêm không phải chịu cảnh mùi hôi, ruồi nhặng trong nhà. Mấy chục ngàn một gói men vi sinh mỗi tháng, so với tiền gọi thợ, so với sức khỏe cả nhà — Phát Lộc thấy đáng lắm chớ, phải không bà con?