Làm nghề hút hầm cầu ở Tây Ninh suốt 17 năm, Phát Lộc đã nhận không ít cuộc gọi mà đầu dây bên kia là một bà nội trợ giọng hốt hoảng: "Anh ơi, nhà tôi cả tuần nay cứ hôi mùi cống, hai đứa nhỏ liên tục đi tướt mà bác sĩ chưa tìm ra nguyên nhân...". Mỗi lần gặp tình huống vậy, đến nơi mở nắp hầm ra là rõ — hầm đã đầy quá vạch tràn từ mấy tháng trước, khí và vi khuẩn theo đường ống ngược lên nhà.
Bài này Phát Lộc viết không phải để hù dọa ai, mà để bà con ở Tây Ninh hiểu đúng: hầm cầu quá tải không chỉ là chuyện hôi hám hay bất tiện — nó thực sự liên quan trực tiếp đến sức khỏe cả nhà, đặc biệt là người già và trẻ nhỏ. Dưới đây là 5 bệnh Phát Lộc gặp nhiều nhất qua các ca khách hàng kể lại.
1. Tiêu chảy cấp và nhiễm khuẩn đường ruột
Đây là bệnh phổ biến số một. Trong nước thải hầm cầu có nhóm vi khuẩn Coliform, trong đó nguy hiểm nhất là chủng E.coli O157:H7. Theo Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật TP.HCM (HCDC), thời gian ủ bệnh từ 3–4 ngày, sau đó người nhiễm sẽ bị tiêu chảy, đau bụng, sốt nhẹ, mất nước. Trẻ nhỏ và người già có thể tiến triển đến suy thận cấp, rối loạn máu, thậm chí tử vong nếu không được bù dịch kịp thời.
Quy chuẩn QCVN 01-1:2018/BYT của Bộ Y tế quy định nước ăn uống phải có E.coli và Coliform tổng số bằng 0 vi khuẩn/100ml. Nhưng khi hầm cầu nhà mình rò rỉ xuống mạch nước ngầm — mà ở Tây Ninh, đặc biệt vùng Trảng Bàng, Gò Dầu, Châu Thành nhiều hộ vẫn dùng giếng khoan — thì chỉ số này có thể vượt hàng nghìn lần.
2. Viêm gan A và các bệnh đường ruột do virus
Virus viêm gan A lây qua đường phân–miệng, tức là chỉ cần nguồn nước hoặc thức ăn nhiễm phân là đủ. Phát Lộc từng đi hút cho một dãy nhà trọ ở Hòa Thành, sau khi xong chủ trọ kể có 3 phòng cùng bị vàng da trong vòng 2 tháng — nguyên nhân sau đó được bác sĩ xác định là viêm gan A do nguồn nước chung bị nhiễm.
Phụ nữ mang thai mà nhiễm viêm gan E (cùng nhóm) thì cực kỳ nguy hiểm — theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tỷ lệ tử vong ở thai phụ 3 tháng cuối có thể lên đến 20–25%. Đây là con số em luôn nhắc khách hàng có bà bầu trong nhà phải đặc biệt lưu ý.
3. Nhiễm ký sinh trùng — giun, sán, amip
Trứng giun đũa, giun móc, sán lá có thể tồn tại trong đất ô nhiễm phân hàng tháng trời. Trẻ con chơi đất, bốc đồ ăn không rửa tay là nhiễm. Gia đình nào có hầm cầu rò rỉ ra vườn rau, hay tưới rau bằng nước giếng cạnh hầm cầu, gần như 100% trẻ nhỏ trong nhà đều có giun. Biểu hiện ban đầu chỉ là biếng ăn, gầy, đau bụng vặt — phụ huynh hay bỏ qua, đến khi đi xét nghiệm mới phát hiện. Bộ Y tế khuyến cáo trẻ từ 24 tháng trở lên nên tẩy giun định kỳ 6 tháng một lần, nhưng quan trọng hơn vẫn là xử lý nguồn lây — chính là cái hầm cầu nhà mình.
4. Bệnh hô hấp và ngộ độc khí từ hầm cầu
Đây là phần Phát Lộc muốn nói kỹ nhất, vì nhiều người chủ quan. Hầm cầu quá tải sinh ra ba loại khí cực độc: H2S (mùi trứng thối), NH3 (mùi khai), và CH4 (metan, không mùi).
Theo tài liệu của Cơ quan An toàn và Sức khỏe Nghề nghiệp Hoa Kỳ (OSHA) — tiêu chuẩn này được Bộ Y tế Việt Nam tham chiếu trong các văn bản hướng dẫn an toàn lao động — khí H2S ở nồng độ 100 ppm đã gây kích ứng màng phổi, 400–700 ppm có thể gây tử vong trong 30 phút, và trên 800 ppm khiến người hít phải mất ý thức tức thì. Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ đã từng cứu 2 ca ngộ độc H2S nguy kịch từ chính việc xuống hầm chứa không thông gió.
Trong sinh hoạt hằng ngày, gia đình thường gặp nồng độ thấp hơn — nhưng hít kéo dài qua đường ống thoát ngược lên bồn cầu vẫn gây đau đầu kinh niên, viêm xoang, ho khan, mệt mỏi không rõ nguyên nhân. Trẻ con và người già có hệ hô hấp yếu là nhóm chịu trận nặng nhất.
CH4 thì nguy hiểm theo cách khác — nó dễ cháy nổ. Phát Lộc đã chứng kiến một vụ ở khu vực Bến Cầu cách đây 4 năm: chủ nhà mở nắp hầm ra rồi châm thuốc lá đứng nhìn, kết quả là phỏng nặng cả khuôn mặt. Cho nên Phát Lộc khi đi hút bao giờ cũng yêu cầu thông gió 30–60 phút trước khi thao tác.
5. Bệnh ngoài da và viêm kết mạc
Cái này thì gặp suốt mùa mưa Tây Ninh. Khi hầm cầu tràn ngược ra sàn nhà tắm, nước thải dính vào chân, tay, người. Vi khuẩn, nấm và ký sinh trùng trong đó gây hắc lào, lang ben, ghẻ, viêm da tiếp xúc, đau mắt đỏ. Trẻ con da nhạy cảm nên dễ nổi mẩn ngứa toàn thân. Người làm vườn, làm nông xung quanh khu hầm rò rỉ thì hay bị nấm kẽ chân kéo dài.
Vậy ai trong nhà dễ nhiễm nhất?
Qua 17 năm Phát Lộc làm nghề và trao đổi với nhiều bác sĩ vùng Tây Ninh, có 4 nhóm cần đặc biệt cảnh giác:
- Trẻ em dưới 5 tuổi là nhóm chịu rủi ro cao nhất — hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, lại hay bò, hay ngậm tay. Một đợt tiêu chảy nặng có thể khiến trẻ mất nước, co giật, thậm chí tử vong trong vòng 24–48 giờ nếu không được cấp cứu kịp.
- Người già trên 65 tuổi dễ biến chứng nặng từ bất kỳ nhiễm trùng nào, đặc biệt với người có sẵn bệnh nền tiểu đường, suy thận.
- Phụ nữ mang thai nguy hiểm nhất với viêm gan E và nhiễm khuẩn đường ruột — ảnh hưởng trực tiếp đến cả mẹ và thai nhi.
- Người có cơ địa miễn dịch yếu — bệnh nhân hóa trị, người ghép tạng, người HIV — cần tuyệt đối tránh môi trường có hầm cầu rò rỉ.
Khi nào nên gọi hút hầm cầu để phòng bệnh?
Theo kinh nghiệm Phát Lộc, hộ gia đình 4–6 người ở Tây Ninh nên hút hầm cầu định kỳ 3–4 năm một lần. Nhà trọ, quán ăn thì 1.5–2 năm. Còn nếu đã thấy 3 dấu hiệu sau thì đừng chờ tới hạn: bồn cầu xả chậm dù đã thông; mùi hôi nồng dù đã chùi rửa; hoặc ruồi nhặng đột nhiên xuất hiện nhiều quanh khu vực vệ sinh.
Về pháp lý, Nghị định 45/2022/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường quy định mức phạt từ 10 đến 100 triệu đồng với hành vi để chất thải sinh hoạt gây ô nhiễm. Cho nên khi gọi dịch vụ, bà con nhớ chọn đơn vị có giấy phép xử lý chất thải đầy đủ, có hóa đơn rõ ràng — đừng ham giá rẻ rồi gặp đơn vị xả bậy ra sông Vàm Cỏ Đông hay đồng ruộng, vừa hại môi trường vừa có thể bị liên đới trách nhiệm.
Lời gửi từ Phát Lộc
Hầm cầu là phần "khuất" của ngôi nhà nhưng lại ảnh hưởng thẳng tới sức khỏe người mình thương yêu nhất. 17 năm trong nghề, Phát Lộc chứng kiến không ít trường hợp con nhỏ phải nhập viện chỉ vì cha mẹ chần chừ "vài tháng nữa hút cũng được". Không đáng để đánh đổi.
Nếu anh chị ở Tây Ninh — TP. Tây Ninh, Trảng Bàng, Gò Dầu, Hòa Thành, Châu Thành, Tân Biên, Tân Châu, Dương Minh Châu, Bến Cầu — cần tư vấn kiểm tra hầm cầu, Phát Lộc sẵn sàng khảo sát miễn phí, báo giá rõ ràng, có hóa đơn VAT, xử lý chất thải đúng nhà máy theo quy định. Cứ gọi, Phát Lộc đến tận nơi xem giúp.
