Đi làm nghề hút hầm cầu ở Tây Ninh hơn mười bảy năm rồi, có một câu mà tôi nghe hoài từ khách hàng, nhất là mấy chú làm trong KCN Phước Đông, KCN Trảng Bàng, hay mấy chị kế toán nhà hàng ngoài Hòa Thành: "Hút xong rồi bùn đem đi đâu vậy chú?". Câu hỏi tưởng đơn giản mà thiệt ra rất đáng để bà con hỏi, vì nếu hỏi sai người, hỏi nhầm đơn vị làm ẩu, thì bùn đó có khi đi thẳng xuống ruộng, xuống kênh sau lưng nhà bà con luôn chứ chẳng đâu xa.
Hôm nay tôi viết thẳng, viết thiệt, để bà con biết một quy trình chuẩn nó phải đi qua những bước nào.
Bùn hầm cầu là cái gì, tại sao không được đổ đại?
Cái thứ chúng tôi hút lên từ hầm cầu nhà bà con — dân trong nghề gọi là phân bùn bể tự hoại — không phải là phân thuần như nhiều người nghĩ. Nó là hỗn hợp gồm cặn lắng đáy hầm, váng nổi trên mặt, nước thải, vi khuẩn, ký sinh trùng, trứng giun. Tỷ trọng thường ở mức 1,4 – 1,5 tấn/m³, độ ẩm khoảng 50%. Trong đó có cả vi khuẩn E.coli, Coliform, Salmonella — toàn mấy thứ gây tiêu chảy, thương hàn, viêm gan A nếu lọt vào nguồn nước.
Vì vậy theo Luật Bảo vệ Môi trường 2020 và Nghị định 08/2022/NĐ-CP, bùn hầm cầu được xếp vào nhóm chất thải rắn sinh hoạt phải xử lý, bắt buộc phải chuyển giao cho cơ sở có giấy phép môi trường phù hợp. Không phải muốn đổ đâu thì đổ.
Bước 1: Hút lên xe bồn chuyên dụng
Cái xe của Phát Lộc, cũng như mấy đơn vị làm đàng hoàng khác, bắt buộc phải là xe bồn kín, có máy hút chân không, dung tích thường từ 3 đến 25 khối tùy nhu cầu. Theo Thông tư 02/2022/TT-BTNMT, xe vận chuyển phải sơn dòng chữ "VẬN CHUYỂN CHẤT THẢI" ở hai bên thành xe, cao ít nhất 15 cm, kèm tên đơn vị, địa chỉ, số điện thoại liên hệ. Bà con để ý cái này nha — xe nào không có dòng chữ đó, hoặc che bằng decal, là dấu hiệu đáng nghi rồi.
Trong lúc hút, anh em tụi tôi mở nắp hầm thông gió 20–30 phút, đo khí trước rồi mới làm. Hút từ đáy lên, sạch luôn lớp bùn đặc, không phải chỉ "đớp" lớp nước mặt như mấy đơn vị giá rẻ.
Bước 2: Vận chuyển đúng giờ, đúng tuyến
Cái này nhiều bà con không biết: ở các tỉnh thành đã có quy định cụ thể về thời gian và tuyến đường vận chuyển chất thải. Như Đồng Nai (Quyết định 45/2024/QĐ-UBND có hiệu lực 18/10/2024) thì thời gian vận chuyển trong đô thị từ 19h hôm trước đến 5h sáng hôm sau. Tây Ninh cũng có quy định tương tự theo từng khu vực, đặc biệt là quanh trung tâm TP. Tây Ninh, thị xã Hòa Thành, Trảng Bàng. Vì vậy xe đi đêm, đi sớm là chuyện bình thường, bà con đừng thắc mắc.
Xe phải có giấy phép môi trường do Sở TN&MT cấp, có hợp đồng chuyển giao chất thải với nhà máy xử lý. Cái này không phải treo cho đẹp đâu, ai cũng kiểm tra được — bà con doanh nghiệp ký hợp đồng thì cứ yêu cầu sao y bản gốc, lưu vô hồ sơ.
Bước 3: Đưa về nhà máy xử lý
Chỗ này là khâu mà nhiều bà con tò mò nhất. Tây Ninh mình thiệt ra có lợi thế lớn: Nhà máy xử lý bùn thải Sài Gòn Xanh (SGX) đặt tại Tây Ninh, là một trong ba nhà máy của hệ thống SGX cùng với TP.HCM và Lâm Đồng, tổng diện tích hơn 70 héc-ta. Nhà máy này dùng công nghệ ủ hiếu khí (aerobic composting) và ủ kỵ khí (biogas) để xử lý bùn thải, biến cái thứ tưởng là rác thành đất sạch giàu mùn hữu cơ và năng lượng sinh học.
Quy trình chuẩn ở nhà máy đại khái như vầy: bùn vào trạm tiếp nhận, qua thiết bị tách rác thô (giấy, nhựa, vật lạ), rồi tách cát đá. Phần bùn lỏng đi vào bể lắng sơ cấp tách nước; phần nước được đẩy qua hệ thống xử lý sinh học — kỵ khí trước, hiếu khí sau — rồi keo tụ, khử trùng. Nước đầu ra phải đạt QCVN 14:2008/BTNMT (nước thải sinh hoạt) hoặc QCVN 40:2011/BTNMT mới được xả ra môi trường.
Phần bùn rắn còn lại được làm khô bằng máy ép trục vít, sau đó đi vào dây chuyền ủ compost hoặc lò đốt. Bùn ủ chín có thể tái chế làm phân hữu cơ, vật liệu san lấp được phép. Mùi hôi từ khâu xử lý được hút bằng quạt cưỡng bức rồi qua bể lọc sinh học và hấp phụ than hoạt tính, không thoát ra ngoài.
Bước 4: Hồ sơ — phần quan trọng nhất với doanh nghiệp
Bà con là hộ gia đình thì khâu này nhẹ. Nhưng nếu là nhà hàng, khách sạn, nhà máy trong KCN thì đây là khâu quan trọng nhất, đừng bao giờ bỏ qua. Sau mỗi lần hút, đơn vị uy tín phải bàn giao cho khách hàng:
Một là biên bản nghiệm thu khối lượng có chữ ký hai bên. Hai là hóa đơn VAT đầy đủ. Ba là chứng từ chuyển giao chất thải (có số chứng từ, ngày giờ, khối lượng, tên nhà máy tiếp nhận) — đây chính là tờ giấy mà khi Sở TN&MT Tây Ninh xuống kiểm tra, doanh nghiệp đưa ra để chứng minh đã xử lý đúng quy định. Theo Nghị định 45/2022/NĐ-CP, doanh nghiệp phải lưu hồ sơ này tối thiểu 5 năm. Không có là bị phạt, mà mức phạt cho hành vi vi phạm quản lý chất thải có thể lên hàng chục, hàng trăm triệu đồng tùy quy mô.
Dấu hiệu nhận biết đơn vị làm ẩu, xả bậy
Tôi nói thẳng với bà con: nếu giá báo dưới 100 ngàn/khối, không có hóa đơn, xe không có chữ "VẬN CHUYỂN CHẤT THẢI", hút xong là chạy đi liền không tới một tiếng đã quay lại — thì đó là dấu hiệu xả bậy. Khoảng cách từ TP. Tây Ninh đến nhà máy Sài Gòn Xanh hay các nhà máy ở Bình Dương, TP.HCM thường mất ít nhất 1,5 – 3 tiếng đi và về một chuyến. Không có chuyện một xe hút hai chuyến trong nửa ngày mà đem đi xử lý đúng được. Bà con thấy nhanh quá thì coi chừng — nó đổ ngay khúc kênh nào đó rồi chạy về.
Xem thêm: 10 Chiêu Trò Lừa Đảo Hút Hầm Cầu Tại Tây Ninh - Nhận Biết & Tránh Bẫy
Lời cuối
Cái nghề này nhìn vậy chứ không đơn giản. Một cái xe bồn đi đúng tuyến, xử lý đúng quy trình thì chi phí cao, tụi tôi không thể nào báo giá rẻ bèo được. Bà con cô bác ở Tây Ninh, khi cần hút hầm cầu, cứ ưu tiên đơn vị có hồ sơ pháp lý đầy đủ, có chứng từ rõ ràng. Đắt hơn vài chục ngàn một khối, nhưng đổi lại là môi trường sạch cho mình, cho con cháu, và quan trọng nhất là không bị liên đới khi cơ quan chức năng truy nguồn ô nhiễm.
Nhà mình hút sạch là một chuyện. Bùn đi đúng nơi, mới là chuyện đáng giá.
